Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB/ ADHD) çok fazla yanlış tanı almaya ya da geç tanılanmaya müsait bir nörolojik çeşitliliktir. Yaygın kanı DEHB ‘si olan birinin derslere odaklanamaması, eşyalarını unutması, okulda sürekli ceza alması ya da başarısız olmasıdır. Benzer bir şekilde çok hareketli iseniz DEHB olduğunuzdan şüphelenmeleri mümkündür. Fakat araştırmalar bunlar bilindik özellikleri olsa da her zaman bu şekilde olmadığından yaşa ve cinsiyete göre değiştiğinden bahseder.

Karabük psikolog seanslarında da akademide de sıklıkla karşılaştığım DEHB belirtileri olmasına rağmen yaygın belirtileri göstermediği ya da kadın olduğu için tanı alamamış ve sürekli ertelemenin, sakarlığın, bir gün iyi hissedip ertesi gün motive düşüklüğü yaşamanın kendinden kaynaklanan bir problem olduğunu düşünen kişiler var.

DEHB kadınlarda genellikle dikkat eksikliği ve içe dönük tavırlar olarak gözlemlenir. Sık sık hayal kurma, zihnim susmuyor hissi, uyurken planlar yapma, duygusal hassasiyet gibi belirtiler gösterir. DEHB si olan kadınlar, kadınların toplumda sosyal uyum için maskelemesinden dolayı adapte olmaya kendilerini zorlamalarından dolayı kolay fark edilmez ve teşhisi çok geç alırlar.

Karabük psikolog seanslarında ve akademi yazınlarında DEHB belirtisi gösteren erkekler daha çok dürtüsellik ve hiperaktivite, sık dalma, unutma belirtilerini gösterirler.

DEHB belirtileri genç ve yetişkinler de farklı şekilde gözükür. Gençken daha çok enerji, duygu regülasyon problemleri, kolay sakinleşememe, eleştiriye hassasiyet, akademik zorluklar olarak ortaya çıkarken yetişkinlikte içsel huzursuzluk, ışık ve sese daha az tolerans gösterebilme, erteleme, dalgalı motivasyon olarak gözükebilir.

Ayrıca DEHB li bireyler uzun konuşmaları dinlerken dikkatleri dağılır ve gündüz düşü (maldreaming) yapmaya yatkınlardır. Kendi dünyalarına çekilirler ortamda sizi dinliyor gibi gözükseler de orada değillerdir ya da sık sık lafınızı keser ve odağı kendine çevirirler.

Karabük psikolog seanslarında ve psikiyatri kayıtlarında DEHB bazen benzer özellik gösteren Otizm, sosyal medyadan kaynaklı dikkat süresinin kısalması ya da travmadan kaynaklı dikkatin bozulması ile karıştırılabiliyor.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nasıl Ayırt Edilir?

Travma sonrası stres bozukluğu( TSSB), DEHB ve Otizm duyusal hassasiyet, odaklanma sorunları gibi benzer belirtiler gösterse de sebepleri farklıdır:

• Sosyal Etkileşim: DEHB kuralları bilirken dürtüsellikten bunu uygulamakta zorlanır, otizm kuralları bilmekte , kinayeyi anlamakta referans almakta zorlanır, TSSB güven duymadığı ve tetikleyicileri fazla takip ettiği için içe çekilme yaşar
• Odaklanma: Dikkat DEHB için çabuk dağılır ama ilgisini çeken konular için de hiper-odak halinde olup dışarıda olanı fark etmez, otizmde sınırlı ilgi alanları vardır ve tüm odağı ondadır. Rutinleri çok sever. TSSB de tehlike aramadan dolayı ana odaklanamaz.
• İhtiyaç: DEHB rutinden sıkılır, depomin yeterince salgılayamaz ve yenilik arar. Otizm rutine bağlıdır, değişiklikten hoşlanmaz. TSSB rutini sevebilir ama temel ihtiyacı kontrolün onda olduğunu hissetmek ve belirsizliğin olmamasıdır.